Monday, July 12, 2021

නොරත රථ . . . . ! (11) ෆුට් නෝට් කල්ලිය

හොරකං කරනවා කියල මෙහෙමත්.. ගෙඩි පිටිං ... ටයිටල් එකම..

තට්ටයගේ කොලමෙ ලොකු සර්, මුලින්ම කිව්වා, ඔන්න අමනාප වෙනවා හෙම නෙවෙයි ඕං ඈ ..

ඉඩං නඩුවක "සංයාමකය" හෙවත් governer  එක ගැන විස්තර කරද්දී ලොකු සර්  බ'නූලි සිද්ධාන්තය ගැන විස්තරයක් කියල තිබුනා.

ඒ සමගම ගුවන් යානා අහසේ පියාසර කරන්නෙත් මෙම සිද්ධාන්තයට අනුගතවීමෙන් බවත් තව දුරටත් කියා තිබුනා. ඔව්, බ'නුලි ගේ සිද්ධාන්තයට අනුව නවීන ගුවන් යානා වල lift එසේ නොමැති නම් ඉස්සීම හොඳින් පහදා දෙන්නට පුළුවනි. නමුත්, මතකද අපි ඉස්කෝලෙ යනකාලේ ඇරපු කඩදාසි ප්ලේන්, අන්න එව්වා යන විදිය නම් බ'නූලි ගේ ක්‍රමයෙන් විස්තර කරන්නට අපහසුයි. ඇයි, අපේ ප්ලේන් වල අත්තට්ටේ හරස්කඩ අහසේ යන ගුවන් යානා වල airfoil (එංගලන්ත ඉංග්‍රීසියෙන් aerofoil)එකේ (අත්තටුවේ) වගේ ඉදිරියෙන් මහතටත් පසුපසට වන්නට හිනී වන්නටත් නොමැති නිසා. 


නමුත් නිව්ටන්ගේ නියමයන් අනුව ඔය දෙකම (අහසේ යන සහ කඩදාසි) එකම ක්‍රමයට පැහැදිලි කරන්නට පුළුවනි. හැබැයි ඉතින් බ'නුලි සිද්ධාන්තෙත් යස අගේට නිව්ටන් නියම වලින් ඔප්පු කරන්ඩත් ඇහැක්. ඒක වෙන කතාවක්.

ඔය laws of nature කියන එව්වා තියෙනවනේද, එව්වා වෙනස් වෙන්නේ නෑ, they won't change.

කොහොම උනත් මං මේක ලිව්වේ එතන පොඩි ඌණ පූරණයක් කිරීමටයි, තට්ටයගේ කොලම බලන අයටත් දැනිල ඇති ලොකු සර් ඩීටේල් විස්තරයක් එසේ නැතිනම් whole nine yardsම අපට දෙන්ඩ සෑහෙන්න කට්ටක් කන මහන්සි වෙන බව. (නැත්තං පොම්පේ ඩයප්‍රම් එක දාගත්ත නොකිය මේ බ'නුලි කතා අරව මේවා කියන්ඩ බස්සන්ට, බකමූණන්ට වගේ  ඉත්තෑ අමාරු නැතුව ඇතිනේ මයේ හිතේ)

ඔන්න ෆුට් නෝට් කල්ලියේ වැඩේ ඉවරයි. මෙතැන්සිට බයිලා වාදනයක්.


දැන් ඔය එරෝප්ලේන් එක උඩයන එක වගේම ඒකෙ වේගේ මයින එකටත් පාවිච්චි කොරන්නේ බ'නුලි සිද්ධාන්තෙම තමා.

ප්‍රංශ ජාතික හෙන්රි පිටෝ (Henri Pitot) තුමා, L හෝ U හැඩය ඇති, ද්‍රවයක ගිල්වා ඇති  වාතයට නිරාවරණය වී ඇති බටයක සිරස් ද්‍රව තීරුවේ උස, එම බටයේ පහල කෙළවරේ ද්‍රවය ගලනා වේගය සමග ඇති සමානුපාතිකත්වය පහත ඇති පහත ඇති සමීකරණයෙන්  පෙන්වා දුන්නා. හැබැයි මේක කළේ බ'නූලි තුමා සිදිධාන්තේ සොයාගන්නට ටික කලකට කලින් .

pt=ps +(𝞀u2)/2

pt - ද්‍රවය ඇතුලේ ඇති බටය වෙත ඇති සම්පුර්ණ තෙරපුම  (total pressure due to fluid velocity/due to ram air)

ps - ද්‍රවයෙන් පිටත දී බටය වෙත ඇති තෙරපුම  (static pressure)

𝞀 (ග්‍රීක අක්ෂරය 'රෝ',) ද්‍රවයේ ඝනත්වය

u - ද්‍රවය චලනය වන වේගය  

u=√ (2(pt-ps )/ 𝞀)

පිටෝ ටියුබයක දළ සැකැස්මක්

එසේම  (pt-ps )යනු 𝞀gh ලෙසටත් ගණනය කල හැකිවේ.
h -  ද්‍රව තීරු අතර වෙනස 
g - ගුරුත්වාකර්ෂණ ත්වරණය, 9.81 m/s2

පිටෝ ටියුබ වේගමානයක් 

Pitot tube එකෙන් එන (සම්පීඩක වාතය) Pilot connection එහා හරහා diaphragm එක ඇතුලට යයි. වේගය වැඩිනම් තෙරපුම වැඩිවී (බ'නොලූ සිද්ධාන්තයට අනුව) ඩයප්‍රම් එක ප්‍රසාරණය වේ. ඒ අනුව, එයට අනුකූලව මීටරයේ කටුව ගමන්කරයි.

ඔය මීටර් පොකුරේ (cluster එකේ) සමාන්‍යයෙන් තව මීටර් දෙකක් තිබෙනවා. යානයේ උස සහ යානයේ සිරස් වේගය පෙන්වන.
ඒ දෙකට අවශ්‍ය වන්නේ static port එකෙන් ගන්න එම අවස්ථාවේ යානයෙන් පිටත ඇති සාමාන්‍ය වායුගෝල තෙරපුම පමණයි.

ps=𝞀gh
h=ps/𝞀g
පිටෝ ටියුබ උන්නතාංශය මැනීමේ (Altimeter)ඇටවුමක් 

පිටෝ ටියුබ සිරස් වේගමාන ඇටවුමක් 

ක්‍රමාංකනය කළ කාන්දුව (calibrated leak) වෙත අවධානය යොමු කරන්ඩ 




පිටෝ ටියුබයේ බැඳෙන අයිස් දියකිරීමට හීටර් සවිකර තිබෙනවා. ඒ වගේම pre-flight චෙක් ලිස්ට් එකේදි පිටෝ ටියුබය අවහිරවී නැති බව පරික්ෂ කිරීමට උවමනා වෙනවා.

එයා ෆ්‍රාන්ස් Flight AF447 රියෝ සිට පැරී යන අතරමග අත්ලාන්තික් සයුරට කඩාවැටුනේ පිටෝ ටියුබයක අයිස් බැඳී අවහිරවීමෙන් autopilot විසන්ධි වීමත්, එවිට නියමුවන්ට යානය පාලනය කරගැනීමට නොහැකිවීමත් නිසා බව ගුවන් අනතුරු විමර්ශකයින් දැනුම් දුන්නා.


ගුවන් යානයක පිටෝ ටියුබ පිහිටීම
(TAT probe - Total Air Temperature)

දැන් ඊළඟ පස්නේ යානය පියාඹන උස සමග වාතයේ ඝනත්වේ (𝞀) වෙනස්වෙනවා. උස වැඩිනම් ඝනත්වේ අඩුයි. 
එවිට u=√ (2(pt-ps )/ 𝞀) සමීකරණයට අනුව හරය ( 𝞀) අඩුවීම නිසා උත්තරය වන u ඉහල යනවා. එනිසා එය පොලව මට්ටමට සාපේක්ෂව වැරදි වෙනවා.

එහිදී එය නිවැරදි කිරීමට අප වේගමානයට පොඩි කරෙක්ෂන් එකක් දානවා.

තව එකක්, ඔය පරණ කාබියුරේටර් එකේ මූලධර්මෙත් බ'නූලි සමීකරණෙ ආධාරයෙන් පැහැදිලිකොරලා දෙන්ඩත් ඇහැකි.

බ'නූලි තුමාලගේ කාලේ රුධිර පීඩනය මැනල තියෙන්නෙත් පිටෝ ටියුබ් වල ආධාරයෙන්ම තමා 

බයිලා වාදනයට සවන් දුන් ඔබ සැමට ස්තුතියි!

ඒක නෙවේ එතකොට මේ මක්කැයි. 


ළඟදීම අපි මේවා ටැට්ටර්වලටත් හයි කරනවා හිටං. ඕඕ යේස්.  


You guys take care.

Myself Hattor